Vragen over het nieuwe IPCC-rapport en conse­quenties daarvan voor beleid in Noord-Holland


Provincie moet klimaat­maat­re­gelen flink aanscherpen

Indiendatum: sep. 2021

Inleiding

Het onlangs verschenen IPCC-klimaatrapport[1] bevestigt opnieuw dat we midden in een klimaat- en ecologische crisis zitten, veroorzaakt door menselijke activiteiten, o.a. gerelateerd aan fossiele brandstoffen en landbouw (vee-industrie). In hoeverre de opwarming van de Aarde doorzet, is eveneens in handen van de mens, waarbij het IPCC niet alleen de noodzaak van het terugdringen van CO2, maar ook methaan benadrukt.[2]

Het IPCC-rapport concludeert onder meer dat de temperatuur op Aarde zal blijven stijgen tot ten minste het midden van deze eeuw. Daarbij wordt, naarmate de temperatuur meer stijgt de kans op onomkeerbare tipping points groter. Wat het IPCC ook duidelijk maakt, is dat de mens niet alleen de veroorzaker van de wereldwijde temperatuurstijging is, maar het ook nog in eigen hand heeft om dit te beteugelen. Door de uitstoot sterk terug te dringen is het nog mogelijk om de temperatuurstijging onder de gevaarlijke 1,5°C te houden, zoals afgesproken in Parijs: een cruciale grens om de Aarde leefbaar te houden. En de komende 9 jaar (tot 2030) zijn daarbij cruciaal.

Ook voor Nederland en Noord-Holland zijn de IPCC-conclusies verontrustend en alarmerend. Zowel de toename in weersextremen, zoals extreme regenval en extreme droogte, als de zeespiegelstijging kunnen grote gevolgen hebben. Er zullen veel maatregelen moeten worden genomen om Nederland klimaatbestendiger te maken, zoals dijkversterkings- en waterbergingsprojecten. Daarnaast zal er bij de inrichting van het land steeds meer rekening moeten worden gehouden met het klimaat, bijvoorbeeld bij de keuze voor plekken waar gebouwd wordt. Maar vooral zullen met spoed veel meer maatregelen dan nu moeten worden genomen die de uitstoot van broeikasgassen verminderen.[3] [4]

In die zin is uw college het belangrijkste college ooit: het is nú voldoende maatregelen nemen, of niet. En daar waar alleen het Rijk invloed heeft, is het uw verantwoordelijkheid om daar stevig te pleiten voor de beste maatregelen.

Vragen

  1. Wat zijn de belangrijkste conclusies die GS trekken uit dit IPCC-rapport met betrekking tot het Noord-Hollandse beleid?
  2. Erkent u dat het economische systeem gebaseerd op groei aan zijn einde is en dat we toe moeten naar een economisch systeem binnen de grenzen van de Aarde, o.a. door een snelle omslag te maken naar een broeikasgasvrije economie, en waarbij we uitgaan van de brede welvaart?
  3. Erkent u dat in het meest ambitieuze scenario (SSP1-1.9), waarbij de mensheid massaal inzet op duurzaamheid, de opwarming aan het einde van deze eeuw zal uitkomen op 1,4°C (tussen de 1,0°C en 1,8°C) en dat in het minst ambitieuze scenario (SSP5-8.5), waarbij de mens lang vasthoudt aan gebruik van fossiele brandstoffen en de vee-industrie, de opwarming oploopt tot 4,4°C (tussen de 3,3°C en 5,7°C)? Zo nee, waarom niet?
  4. Erkent u dat iedere tiende van een graad opwarming boven de 1.5°C een groot verschil maakt en voor grote rampen zorgt, zoals onder andere werd aangetoond in het IPCC-rapport ‘Global Warming of 1.5°C’?[5] (Voorbeelden zijn het verdwijnen van tot 90% van het koraal, een toename van de intensiteit en frequentie van hittegolven, hevige neerslag en periodes van droogte en hogere percentages insecten, planten en gewervelde dieren die hun klimatologisch bepaalde geografische bereik verliezen.)
  5. Bent u bereid om, in het licht van de wetenschappelijke inzichten van het IPCC, het Noord-Hollandse klimaatbeleid dusdanig aan te scherpen dat Noord-Holland zich maximaal inspant om de opwarming van de Aarde te beperken tot 1.5°C? Zo nee, waarom niet?
  6. Bent u bereid om niet te ‘wachten op aanscherping van beleid door het Rijk’ – die de Urgenda-uitspraak van de rechter negeert en bovendien nog steeds demissionair is - , en nu maximaal in te zetten op wat binnen de invloedssfeer van de provincie ligt? En dat is veel: de provincie gaat immers over de inrichting van het landelijk gebied, heeft een eigen Voedselvisie, maakt gebruik van Europese subsidies en heeft ook in de EU en bij het Rijk een stem.
  7. Bent u bereid om daarnaast ook stevig bij het Rijk en de EU te pleiten voor een meer en snellere maatregelen, met name daar waar het gaat om de fossiele industrie en de noodzakelijke transitie naar duurzame, meer plantaardige landbouwsystemen?
  8. Is er een koppeling tussen het Masterplan wonen en klimaatverandering, zodanig dat bij het zoeken naar locaties voor woningbouwopgaven rekening wordt gehouden met zeespiegelstijging en dat bouwen natuurinclusief en klimaatneutraal (of klimaatpositief) gebeurt?
  9. Bent u, eveneens in het licht van de wetenschappelijke inzichten van het IPCC, bereid zich in te zetten voor een krimp van Schiphol?

De cruciale rol van de transitie naar een plantaardig voedselsysteem
In het eerdere rapport ‘Climate change and land’[6] (2019) van het IPCC is een verwijzing gemaakt naar een scenario zonder dierlijke producten. In hoofdstuk 5 bij het scenario waarin ‘geen dierlijke producten worden geconsumeerd’, is adequate voedselproductie in 2050 realiseerbaar met minder land dan nu in gebruik is, waardoor aanzienlijke herbebossing mogelijk wordt, en de broeikasgasuitstoot wordt gereduceerd.

Onderzoekers van de Oxford Universiteit[7][8] (waar ook IPCC naar verwees) en de Engelse denktank Chatham House komen tot een soortgelijke conclusie[9][10]: het beste dat we voor de planeet kunnen doen is bijdragen aan de transitie naar een meer plantaardig voedselsysteem. Het gebruik van land voor vee-industrie blijkt een enorm inefficiënte manier om voedzaam voedsel te produceren en plantaardige producten blijken in vrijwel alle gevallen (ongeacht waar ze vandaan komen) duurzamer dan dierlijke producten[11].

De transitie naar een plantaardig voedselsysteem zou een grondgebied ter grootte van Afrika vrijmaken[12], dat we deels zouden kunnen herbebossen en teruggeven aan natuur. Al met al kunnen we volgens onderzoek wereldwijd 28% reductie van broeikasgassen realiseren door de omslag van dierlijke naar plantaardige voeding[13]. De helft daarvan zou komen uit het omzetten van landbouwgrond die we nu gebruiken voor vee (en veevoer) naar meer vegetatie (natuur, bomen). De andere helft zou komen door directe emissiereductie door het wegvallen van de vee-industrie.

Het rapport van de internationaal gerenommeerde denktank Chatham House stelt dat de transitie naar meer plantaardig onvermijdelijk is om klimaatdoelen te halen de biodiversiteitscrisis te bestrijden. In haar presentatie hierover laat dr. Helen Harwatt (een van de opstellers van het rapport, tevens werkzaam aan Harvard) het volgende zien:

  • Zelfs als we nu stoppen met fossiele brandstoffen, is de kans groot dat we de 1.5°C opwarming overstijgen als we niets doen aan ons voedselsysteem. De vee-industrie zou al 49% van het resterende broeikasemissies-budget dat nog over is om onder de 1.5°C te blijven tegen 2030 kunnen opmaken.[14]
  • Om onder 1.5°C te blijven moeten we ook CO2 uit de lucht halen. De meest effectieve manier om dat te doen binnen het tijdsbestek dat we nog hebben is om groen (vegetatie) te herstellen door bijv. herbebossing. Planten en bomen zijn natuurlijke bronnen van koolstofopslag (carbon sink) en dragen zo bij aan oplossing van de klimaatcrisis. Op dit moment wordt veel land inefficiënt gebruikt voor vee-industrie.[15][16] Zoals dr. Harwatt zegt: “Animal agriculture has the biggest in return for very little contribution to the food system in terms of nutrition.”[17]
  • Inzet van technologie is niet voldoende om gevaarlijke opwarming tegen te gaan. Reductie van productie en consumptie van dierlijke producten is onvermijdelijk.[18][19][20]

10. a) Erkent GS deze enorme negatieve impact van productie en consumptie van dierlijke producten, zoals vlees en zuivel?

b) Is GS het ook met de wetenschappers eens dat de transitie naar een meer plantaardig en minder dierlijk voedselsysteem een essentieel onderdeel is van de bestrijding van de klimaat- en biodiversiteitscrisis?

c) Transparantie over ons voedselsysteem is een onderdeel van Voedselvisie van Noord-Holland. Hoe gaat de provincie zich inzetten voor meer transparantie over de ecologische impact van dierlijke producten (zoals boven door gerenommeerde instituten geschetst), zodat burgers hierover beter geïnformeerd zijn en dus ook een eerlijkere keuze in de supermarkt of bij de boer kunnen maken?

11. Hoewel langer in de provincie wordt gesproken over de groene eiwittransitie, komt al jaren nauwelijks iets concreets van de grond. Bij de afgelopen bijeenkomst over lobby van provincies in EU, werd duidelijk dat Noord-Holland in het kader van klimaat en landbouwbeleid vrijwel niets deed om voor meer inzet op snellere transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitten in ons voedsel te pleiten. In de uitvoeringsagenda van de Voedselvisie lijkt nog maar marginaal geïnvesteerd te worden in die transitie. Dit terwijl, zoals boven uit wetenschappelijke conclusies blijkt, de transitie naar meer plantaardig een cruciaal onderdeel is van een succesvol klimaat- en biodiversiteitsbeleid.

Is GS bereid om sneller aan de slag te gaan met de groene eiwittransitie, met ambitieuzere en concrete doelen?

12. Het initiatief ‘Carnivoor? Geef het door!’, ontwikkeld door professor Henriëtte Prast, houdt in dat bij alle provinciale gelegenheden plantaardig als standaard wordt geserveerd, tenzij mensen van tevoren aangeven dat ze liever bijvoorbeeld vlees of vis willen. Een ieder behoudt dus keuzevrijheid, precies zoals dat nu gebeurt, maar de meest milieubelastende optie is niet meer de standaard. Daar waar nu mensen die nu vegetarisch of plantaardig willen eten hun keuze van tevoren moeten doorgeven en vlees/vis standaard wordt geserveerd, zou het met het initiatief omgedraaid worden. Het systeem wordt o.a. toegepast op het ministerie van OCW, verschillende gemeenten, zoals Arnhem en Amsterdam, en de provincie Groningen. [21]
Is GS bereid om te laten zien dat het de klimaat- en biodiversiteitscrisis echt serieus neemt, het goede voorbeeld te geven en de norm in de eigen organisatie ook om te draaien, middels het initiatief ‘Carnivoor geef het door’?

Urgenda

Urgenda stelt in haar rapport ‘Tussen kolen en Parijs; gids voor spelers in de regionale energietransitie‘[22] veel klimaatmaatregelen voor die gemeenten en provincies kunnen nemen. Deze maatregelen zijn onderverdeeld in de categorieën Zon en wind, Gebouwde omgeving, Mobiliteit, MKB & industrie en Landbouw & natuur. In onderstaande tabel hebben wij hier een aantal uit geselecteerd en zo mogelijk naar de situatie van de provincie Noord-Holland vertaald.

13. Urgenda stelt onder andere voor om energiebesparing prioriteit te maken (voorstel 7 uit tabel hieronder). Volgens de provincie voldoet op dit moment slechts 9% van de bedrijven in Noord-Holland volledig aan deze plicht. De provincie zegt dat er wordt ingezet op toezicht en handhaving, en informatie, maar wij zien vooral informatie: “Voor eind 2023 moeten alle bedrijven met energiebesparingsplicht weten hoe ze het meest effectief energie kunnen besparen.”[23]

a) Bedrijven dienen aan de wet te voldoen en de provincie dient dat te handhaven. Hoe staat het met de handhaving van de wettelijke plicht tot energiebesparing. Kunt u daar een volledige schets en tijdslijn voor geven?

b Klopt het dat nog maar 9% van de bedrijven in Noord-Holland voldoet aan de genoemde wettelijke plicht voor energiebesparing, of is dat percentage inmiddels veranderd?

c) Welke bedrijven voldoen niet aan de wettelijke plicht en wanneer gaat de provincie handhaven?

d) De provincie Overijssel in samenwerking met de Omgevingsdiensten concludeerde onlangs: “Onderzoek heeft aangetoond dat één toezichthouder een energiebesparing kan opleveren die gelijk staat aan de plaatsing van vijf windmolens. Dat is een enorm potentieel, die momenteel nog niet wordt benut. [..] Een deel van bedrijven heeft tot op heden nog niet voldaan aan de informatieplicht en is hierop in overtreding. Vanuit de afdelingen Toezicht en Handhaving van de verschillende Omgevingsdiensten zal daarom handhavend worden opgetreden. Ook wordt vanuit de Omgevingsdiensten het aantal energiecontroles bij bedrijven vergroot, waarbij gebruik zal worden gemaakt van Erkende Maatregelenlijsten. De provincie Overijssel heeft voor de extra controles budget beschikbaar gesteld voor gemeenten in West-Overijssel.”[24]

Gaat Noord-Holland ook de handhaving en controle intensiveren? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?

e) Gaat Noord-Holland, zoals Overijssel, ook in kaart brengen of meer budget nodig is voor extra controles en handhaving?

14. Kunt u per maatregel (zie hieronder) aangeven of u deze (versneld) gaat uitvoeren, en zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u op korte termijn hierover met aangescherpt beleid komen: concrete en SMART-doelen, instrumenten / middelen en tijdpad (zie ook vraag 11)?

Selectie van maatregelen uit het Urgenda-rapport ‘Tussen kolen en Parijs; gids voor spelers in de regionale energietransitie‘:

- Zon en wind: veel kleinschalig

1. Kijk hoe opwekken van zonne-energie kan worden versneld, met toepassing van de ‘Zonneladder’. Benut veel meer de mogelijkheden die er zijn, als zon op daken, boven parkeerterreinen, boven fruitteelt en langs wegen.
2. Sta ook andere typen windmolens toe dan de grote standaard windmolens. En niet alleen op agrarische percelen. Dit vergroot het draagvlak. Zie het voorbeeld van de Dorpsmolen opgezet door 3 dorpen in Friesland. Met de opbrengst konden tevens veel duurzame projecten in de dorpen worden gefinancierd, zoals zonne-energie op daken van scholen. Zie ook de motie PvdD Sociale windmolens[25].
3. Kies níet voor bijstook van houtige biomassa in kolencentrales of verbranding van houtpellets voor warmtenetten.

- Gebouwde omgeving: zoveel mogelijk energieneutraal

4. Stel een ambitieus doel voor energieneutrale woningen (bestaand en nieuw) in 2030 en werk dit uit met gemeenten en partners in het veld. Neem het doel op in het Masterplan wonen.
5. Gebruik voor nieuwbouw bio-based bouwmaterialen, zoals hout, hennep en vlas. Deze dragen positief bij aan het klimaat doordat ze langjarig koolstof vastleggen. Het is een vorm van negatieve emissies. Dit in tegensteling tot beton en cement waarbij juist veel energie nodig is om deze te maken.
6. Ontwerp nieuwe woonwijken klimaat adaptief: met veel ruimte voor watermanagement. En tegelijk natuurinclusief, met veel openbaar groen, tuinen, en rekening houdend met soorten vogels en vleermuizen.

- MKB & industrie: nog meer energie besparen


7. Maak energiebesparing prioriteit. Bedrijven die meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas (of het equivalent daarvan) verbruiken, zijn ingevolge de Wet milieubeheer wettelijk verplicht om alle energiebesparingsmeetregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terug verdienen.

Volgens de provincie voldoet op dit moment slechts 9% van de bedrijven in Noord-Holland volledig aan deze plicht. De provincie zegt dat er wordt ingezet op toezicht en handhaving, en informatie, maar wij zien vooral informatie: “Voor eind 2023 moeten alle bedrijven met energiebesparingsplicht weten hoe ze het meest effectief energie kunnen besparen.”[26]
Maar er mist zicht op het handhavingsaspect: informeren is prima, maar er is ook een wettelijke verplichting die gehandhaafd moet worden.

- Landbouw & natuur: minder uitstoot en meer koolstofopslag

8. Verminder inefficiënte landbouw: de productie van veevoedergewassen (65% van de Nederlandse landbouwgrond: gras en veevoedergewassen).
9. Zet eiwittransitie van dierlijk naar plantaardig voedsel door. Bijv. door de transitie naar meer plantaardige zuivelproducten te stimuleren. Dit leidt tot klimaatwinst, maar ook stikstof-, fosfaat-, biodiversiteits- en ruimtewinst.
10. Minder vee. Vrijkomende ruimte gaat naar bos, natuur en teelt van fruit en groente en naar wonen.
11. Schakel over naar natuurinclusieve kringlooplandbouw. Dit levert 18 Mton minder CO2-uitstoot op. Dit is weliswaar landelijk, maar melkveehouderij en veenweidegebieden leveren een grote bijdrage aan de uitstoot van broeikasgassen. Daarnaast draagt het bij aan oplossingen voor andere problemen, zoals de stikstofcrisis en watervervuiling, en het levert een gezonde en klimaatbestendige landbouw op.
12. Maak binnen de eigen organisatie plantaardig de norm. (zie ook vraag 12)
13. Voer versneld de Bossenstrategie uit: plant bomen, houtwallen etc.


[1]
https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf

[2] IPCC: klimaatverandering is onontkoombaar en raakt nu de hele wereld - NRC

[3] Door klimaatverandering wordt Nederland heter, natter én droger | NU - Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

[4] Klimaatexperts: IPCC-rapport alarmerend voor Nederland | NOS

[5] Global Warming of 1.5 ºC — (ipcc.ch), 2018

[6] SRCCL-Full-Report-Compiled-191128.pdf (ipcc.ch)

[
7]

(Joseph Poore van Oxford Universiteit)


[8] https://www.theguardian.com/en...

[9] Lecture: Food and the Ecological and Climate Crisis, by dr. Helen Harwatt - YouTube

[10] Rapport: overstap op plantaardig eten kan wereld redden | RTL Nieuws;

[11] https://ourworldindata.org/env...

[12]

(Joseph Poore van Oxford Universiteit)


[13]

(Joseph Poore van Oxford Universiteit)

[14]
(presentatie dr. Helen Harwatt)

15.
(presentatie dr. Helen Harwatt)

16. Hayek, Harwatt et al, “The carbon opportunity cost of animal-sourced food production on land”, Nature (2021). https://www.nature.com/article...

17.
(presentatie dr. Helen Harwatt)

[18]
(presentatie dr. Helen Harwatt)

[19]

[21] https://nos.nl/l/2259960

[22] Tussen kolen & Parijs - Voor spelers in de energietransitie (urgenda.nl)

[23] Noord-Holland zet in op energiebesparing bij bedrijven - Provincie Noord-Holland

[24] https://www.nieuweenergieoveri...

[25] Motie windmolens op land - Noord-Holland - Partij voor de Dieren

[26] Noord-Holland zet in op energiebesparing bij bedrijven - Provincie Noord-Holland