Vragen over natuur­herstel en stik­stof­schade


Vérgaand beleid provincie vereist

Indiendatum: mei 2020

https://www.ibabsonline.eu/Lij...

Inleiding vragen
Aanleiding voor deze vragen is de brief “Voortgang stikstofproblematiek: structurele aanpak”[1] van minister Schouten van 24 april ‘20 in relatie tot de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR)[2]. Deze Europese richtlijnen bepalen grofweg dat voor aangewezen natuur geldt dat:

  • de kwaliteit van de aangewezen habitattypes moet worden gewaarborgd;
  • er geen verslechtering en storende factoren zijn;
  • een goed ruimtelijk ordeningsbeleid wordt gevoerd, wat van belang is voor o.a. migratie van soorten.

Het niet garanderen van deze punten is de hoofdoorzaak dat de Raad van State op 29 mei ’19 oordeelde dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet als basis mag worden gebruikt voor toestemming voor activiteiten die extra stikstof veroorzaken.[3]
Daarop heeft minister Schouten, bijna een jaar later, op 24 april ’20 haar brief over een “Structurele aanpak stikstof” aan de Tweede Kamer gestuurd. Hierin beschrijft zij haar nieuwe aanpak om de natuur te herstellen van het teveel aan stikstof. De brief bevat tevens afspraken die met de provincies gemaakt zijn, of nog worden gemaakt. Ook is de brief voorzien van een quick-scan van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Verder sluit de brief aan op vragen (2020-8)[4] die we eerder hebben gesteld over dit onderwerp.

Het uiteindelijke doel van het Europese, landelijke en provinciale beleid is om natuur te hebben die robuust is. Stikstof is daarbij één van de grote problemen voor veel Nederlandse natuur. Maar ook verdroging, ruimtelijke inperking en gifgebruik zijn oorzaken dat de natuur in Nederland in slechte staat is.

De brief van de minister gaat op veel van deze onderwerpen in, inclusief de aanpak van de provincie om natuur te herstellen en te beschermen. Dit heeft bij ons geleid tot de volgende vragen.

Vragen

Wie neemt de leiding?

Vraag 1:
In 2011 is onder aanvoering van CDA staatsecretaris H. Bleker van het ministerie Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (ELI) het natuurbeleid gedecentraliseerd naar de provincies[5]. Afspraken in het Onderhandelingsakkoord decentralisatie natuurbeleid waren onder meer dat in 2021 een wezenlijke bijdrage is geleverd aan de Natura 2000-verplichtingen, de herijkte EHS (Ecologische Hoofdstructuur, nu Natuurnetwerk Nederland, NNN) in 2021 is afgerond en dat provincies deze maatregelen moesten uitvoeren. Hierbij wordt aangegeven dat het Rijk verantwoordelijk is voor internationale verplichtingen, maar dat het Rijk de provincies zullen aanspreken op het niet realiseren van de doelstellingen uit het akkoord. De minister neemt in haar brief van 24 april ’20 duidelijk een leidende, coördinerende en actievere houding aan.

a. Heeft de minister aangegeven bij GS of het IPO dat de internationale verplichtingen en afspraken niet voldoende behaald zijn door de provincie?
b. De provincie Noord-Holland zal de EHS in 2021 niet gerealiseerd hebben. Het Coalitieakkoord “Duurzaam doorpakken” stelt als doel om het NNN pas in 2027 af te ronden. Betekent dit dat de provincie de afspraken uit het Onderhandelingsakkoord niet is nagekomen?
c. Gelet op de bewoordingen in de brief van de minister, betekent dit dat het Rijk de sturing en monitoring weer terugneemt van de provincies?
d. Kunnen we achteraf concluderen dat het vertrouwen van GS in december 2011 in het halen van de natuurdoelen in 2021, onterecht was en we achteraf gezien het akkoord niet hadden moeten tekenen?
e. Wie neemt de primaire leiding in het herstel van de Natura 2000-gebieden en het terugdringen van de stikstofvervuiling?

Ambitie voor natuurherstel

Vraag 2:
De minister stelt in haar brief als hoofddoel: “het realiseren van een gunstige of – waar dat nog niet mogelijk is – een verbeterde landelijke staat van instandhouding (SVI) van stikstofgevoelige soorten en habitats onder de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR).” In Nederland heeft slechts 12% van de habitattypen een gunstige staat van instandhouding.[6]

a. Is het huidige beleid van Instandhoudingsdoelstellingen (ISD) in de beheerplannen per Natura 2000-gebied van de provincie Noord-Holland er voldoende op gericht om tot een gunstige SVI te komen voor alle habitats die onder de VHR vallen?
b. Bij gebieden waar het komen tot een gunstige SVI nu nog niet mogelijk is, op welke termijn is dat wel het geval?

Juridische houdbaarheid

Vraag 3:
Het Europese Hof heeft bepaald dat maatregelen die nodig zijn om de natuurdoelen van een gebied te halen (art. 6, lid 1 Habitatrichtlijn, HR) en verdere verslechtering tegen te gaan (art. 6, lid 2 HR), niet mogen worden gebruikt om weer nieuwe stikstof-uitstotende projecten toe te staan. De Raad van State is iets milder: het mag alleen als er een goed plan ligt over hoe met zekerheid op termijn de doelen voor Natura 2000-gebieden worden gehaald.[7] [8]

De minister stelt in haar brief als streefwaarde stikstofreductie voor 2030:ten minste 50 procent van de hectares met stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden de stikstofdepositie onder de kritische depositiewaarden (KDW) te brengen.”

a. Deelt GS de interpretatie van de uitspraak van het Europese Hof dat in een Natura 2000-gebied éérst de kritische depositiewaarde (KDW) moet worden gehaald, voordat weer toestemming mag worden verleend voor stikstof-uitstotende activiteiten (volgordelijkheid)? Zo nee, op basis van welke feiten negeert u de uitspraak van het Hof?
b. Erkent GS dat een streefwaarde niet in lijn is met de uitspraak van de Raad van State die een plan verlangt die zekerheid biedt dat de natuurdoelen op termijn worden gehaald?
c. De streefwaarde van de minister is bovendien te laag: deze komt overeen met 26% vermindering van stikstofemissie in 2030[9] [10], terwijl naar wetenschappelijk inzicht een reductie van tenminste 50% nodig is om de zwaar aangeslagen natuur zodanig te laten herstellen dat beschermde planten en dieren kunnen overleven.[11] [12] [13] Neemt GS deze - te lage – streefwaarde van “50% hectares onder KDW” over voor Noord-Hollandse stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden? Zo ja, waarom negeert GS wetenschappelijke onderzoeken?
d. Gaat GS hierbij ook uit van een streefwaarde of van een doelstelling? Indien u voor een streefwaarde kiest, hoe juridisch hard is deze?
e. Is een doelstelling lager dan 50% emissiereductie in 2030 voldoende om alle habitattypes te beschermen? Zo nee, hoe gaat u de verplichtingen uit de VHR dan nakomen?

Ambivalentie brief minister

Vraag 4:
De brief van de minister bevat een dubbelzinnigheid waarbij aan de ene kant ingezet moet worden op natuurinclusieve landbouw, gebiedsgerichte aanpak en evenwicht in input-output. En aan de andere kant is de financiële invulling vooral ouderwets en gericht op dure, niet of nauwelijks functionerende technologische maatregelen[14], zoals stallen potdicht maken met luchtwassers, emissiearme vloeren, verdunnen van mest en minder eiwitten in het voer. Qua beleid sluiten deze twee aanpakken elkaar grotendeels uit.

a. Op welk spoor wil GS primair inzetten en in welk spoor voorziet GS het meeste lange termijn resultaat?
b. Louis Bolk Instituut (LBI) stelt dat ons landbouwsysteem nog vooral gericht is op productiemaximalisatie, maar dat dat grote problemen met zich mee heeft gebracht: gifschandalen, mestproblemen, biodiversiteitsverlies, dierenleed, stikstofprobleem. Om dat systeem in stand te houden hebben we steeds heel veel technologische input ingezet: kunstmest, bestrijdingsmiddelen, luchtwassers, etc. Volgens LBI moeten we daar vanaf stappen, om een echt natuurinclusief, diervriendelijk en gezond voedselsysteem op te bouwen, waar ook de burgers steeds meer om vragen.[15] Technologische maatregelen kosten veel geld, maar bieden uiteindelijk geen fundamentele, duurzame oplossingen.
Neemt u maatregelen, zoals het LBI voorstelt, om als provincie meer te sturen op fundamentele en brongerichte oplossingen?
c. Als keer op keer blijkt dat veel technologische maatregelen niet goed werken, de problemen in stand houden en niet oplossen bij de bron, vindt GS dan ook niet dat miljoenen euro’s blijven steken in zulke middelen vooral geld steken is in greenwashing?

Bronmaatregelen stikstofreductie

Vraag 5:
De ING heeft een analyse gemaakt en komt tot de aanbeveling[16] dat minder productie in de landbouw de goedkoopste optie is tot vermindering van de stikstofuitstoot. Deze aanbeveling wordt door meer organisaties overgenomen.

a. Deelt GS deze conclusie?
b. De begroting van de provincie gaat uit van het zo effectief en efficiënt mogelijk inzetten van gelden. Wordt de aanbeveling van de ING overgenomen?

Vraag 6:
Via het importeren van immense hoeveelheden stikstof via veevoer[17] en kunstmest is de landbouw op dit moment voor 2/3 verantwoordelijk voor de stikstof uitstoot van Nederland. De minister erkent dat een omschakeling van de landbouw noodzakelijk is en gaat samen met de provincies het gesprek aan. In 2010 had de provincie Noord-Holland nog de ambitie om koploper te worden in biologische landbouw met een areaal van 7%. In 2014 is dit afgezwakt naar 5% en op dit moment is er geen doelstelling.
Hoe denkt GS deze transitie naar een duurzame landbouw op tijd succesvol te laten zijn?

Herstelmaatregelen natuur

Vraag 7:
Als één van de natuurherstelmaatregelen noemt de minister het versneld verwerven en inrichten van gronden ten behoeve van het Natuurnetwerk Nederland. PBL heeft kritiek op het pakket, met name gebrek aan “beleidsmaatregelen op de lange termijn die aangrijpen op het ruimtelijk robuuster maken van het natuurnetwerk”. PBL noemt als voorbeeld de Aankoop van extra grond die nodig zal zijn om leefgebieden te vergroten maar ook om hydrologische maatregelen mogelijk te maken. Dat zijn trajecten van lange adem, waar al op korte termijn actie voor nodig is, aldus PBL.

a. Hebben de provincies de ruimtelijke robuustheid van NNN besproken met de minister?
b. Welke gevolgen heeft dit voor het aantal hectare geplande NNN en de realisatie van extra NNN voor Noord-Holland? Wat is de planning?
c. Hoe gaat GS gronden verwerven voor NNN?
d. Wat verstaat GS onder ruimtelijke robuustheid van de NNN?

Vraag 8:
Andere herstelmaatregelen die de minister in haar brief noemt zijn: versnelling en intensivering van herstelmaatregelen, het verbeteren van hydrologie in en rondom natuurgebieden en het verhogen van de natuurbeheervergoeding.

a. Is het verbeteren van hydrologie al niet een maatregel in de beheerplannen van de Natura2000-gebieden?
b. Wat is hiervan de stand van zaken? In hoeveel procent van de gebieden zijn de maatregelen uit de beheerplannen voor het verbeteren van de hydrologie al uitgevoerd?
c. De minister stelt in haar brief dat zij nog komt met een Gezamenlijk Programma Stikstof (Rijk, provincies). Wanneer kunnen we dit programma verwachten en hoe verhoudt dit programma zich tot gebiedsgerichte plannen van de provincie?

Natuurinclusieve ruimtelijke inrichting

Vraag 9:
Eén van de elementen van de structurele aanpak stikstof van de minister is “Natuurinclusieve ruimtelijke inrichting”. Zij schrijft hierover: “Daarbij gaat het vooral om natuur te vermengen met bestaande functies, bijvoorbeeld in de vorm van agrarisch natuurbeheer door boeren, zonneparken gecombineerd met natuurontwikkeling of natuurinclusieve woningbouwontwikkeling, zodat er leefgebieden voor soorten ontstaan. Juist door landbouw en natuur met elkaar in harmonie te brengen, is er perspectief voor zowel natuur als een toekomstvaste landbouw. Het belang van een meer natuurinclusieve ruimtelijke inrichting valt ook vaak samen met andere maatschappelijke opgaves waaronder waterveiligheid, de energietransitie en klimaatbestendigheid.”

a. Hoeveel natuurinclusief areaal heeft Noord-Holland op dit moment? Kunt u dit in hectares onderscheiden naar functies?
b. Wat is de ambitie van GS om de komende jaren zowel nieuwe en bestaande zonneparken, nieuwbouw, landbouw, maar ook bedrijventerreinen, woonwijken, bermen langs wegen en waterwegen te vermengen met nieuwe natuur?
c. Hoe gaat GS dit vormgeven en welk areaal natuurinclusief gaat er de komende jaren bij komen, onderscheiden naar functies?
d. Op welke manier gaat de provincie de “natuurinclusieve ruimtelijke inrichting” verwerken in het provinciale ruimtelijk beleid en in de Omgevingsverordening?

Gebiedsgerichte benadering als een ander element van de structurele aanpak stikstof

Vraag 10:
Het PBL verwijst in haar quickscan naar vergunningen op plekken waar instandhouding van de natuur nu nog achteruitgaat.
Wordt dit onderdeel verder uitgewerkt, in de gebiedsgerichte aanpakken?

Vraag 11:
Het PBL waarschuwt in haar quickscan[18] voor een “eenzijdige focus op het natuurbeleid op Vogel- en Habitattypen en –soorten.”
a. Neemt GS deze aanbeveling over?
b. Zo ja, hoe gaat dit vorm krijgen in natuurbeheerplannen?

Vraag 12:
Het kabinet streeft ernaar dat tenminste 50% van de stikstofgevoelige natuur in 2030 onder de KDW is. Hiermee is de KDW een maatgever.
In eerdere antwoorden op vragen 2020-2, vraag 1 en 4, gaf GS aan dat depositie niet maatgevend is voor het halen van de natuurdoelen van de VHR. Betekent dit dat het beleid voor Noord-Holland aangepast zal moeten worden?

Vraag 13:
De KDW zegt niets over al opgeslagen stikstof in de grond. Deze buffer stikstof heeft ook gevolgen voor het halen van de VHR doelstellingen. Het kappen van bomen en afplaggen van grond kan dit gedeeltelijk opruimen, maar heeft ook een enorme ecologische impact. Tevens zijn dit soort herstelmaatregelen niet overal mogelijk. Een lagere depositiewaarde kan op den duur de buffer stikstof verminderen.
Wordt er gebiedsplannen ook gekeken naar het tijdelijk verlagen van de KDW om deze buffer stikstof te verminderen?

Vraag 14:
Er wordt aangegeven dat er gebiedsgerichte en mogelijk bovenprovinciale aanpak nodig is om aankoop, ruil en omvormen van grond naar natuur.
Hoeveel grond zal omgevormd worden in Noord-Holland richting natuur en natuurinclusieve landbouw?

Vraag 15:
Niet alle partijen zijn even enthousiast zijn over de gebiedsaanpak. Hierdoor lijkt vertraging te ontstaan in het oplossen van de stikstof vervuiling.
Kan GS aangeven wat de status is van de gebiedsaanpakken?[19]

Vraag 16:
De minister geeft aan dat er geen negatieve en liefst positieve effecten moeten zijn op diergezondheid, dierenwelzijn, volksgezondheid en afzetbelangen.

a. Natuurinclusief boeren draagt bij aan al deze doelstellingen. Betekent dit dat natuurinclusief het uitgangspunt voor gebiedsgerichte aanpak wordt?
b. Gaat GS bij gebiedsgerichte aanpak uit van zonering van de landbouw rondom N2000-gebieden, door in die gebieden alleen nog maar natuurinclusieve landbouw toe te staan?
c. Gaat GS deze zonering vastleggen in de Omgevingsverordening?
d. Is GS het met ons en vele burgers eens dat het moreel niet te verantwoorden is als technologische maatregelen straks leiden tot nog meer opsluiting van dieren zoals kippen in potdichte stallen? Kan GS bevestigen dat dat niet de weg is die ze op willen als het gaat om landbouw in de provincie?

Vraag 17:
Op dit moment voldoet Noord-Holland nog niet aan de 50% van het areaal onder KDW op stikstofgevoelige natuurgebieden. Ook zijn daar op dit moment nog geen concrete plannen voor.
Worden vergunningen, die stikstofdepositie veroorzaken op natuurgebieden die de KDW niet halen ingetrokken en voorlopig niet meer afgegeven. Zo nee, waarom niet?

Vraag 18:
Het onafhankelijk onderzoeksbureau Ecorys heeft een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) opgesteld over een omslag naar ecologisch boeren in Nederland.[20] De conclusie is dat deze omslag de maatschappij per saldo jaarlijks ruim 1 miljard euro oplevert. De voornaamste baten zijn het natuurherstel, de afnames van milieukosten en vermeden kosten in gezondheidsschade voor mensen en dieren.
Wordt deze MKBA meegenomen in de uitwerking van de gebiedsplannen?

Vraag 19:
Kent GS het “Actieplan stikstof voor Noord-Holland” van o.a. Landschap NH, Milieufederatie Noord-Holland en Natuurmonumenten, die 17 concrete actiepunten noemt, met voor de landbouw o.a.: zone natuurinclusieve landbouw rondom N20000 (zie Groen goud), combineer geld en doelen, maak NNN af [21]?
Neemt GS dit Actieplan mee in de uitwerking van de gebiedsplannen?

Vraag 20:
De minister geeft aan dat er een landelijke ruimtelijke verkenning stikstof komt eind 2020. Is deze verkenning voor Noord-Holland eerder beschikbaar? Zo nee, betekent dit dat de provincie wacht met stikstof-uitvoering totdat deze beschikbaar is?

Vraag 21:
In juli 2018 kwam Advocaat Generaal bij het Europese Hof in Luxemburg Kokott met een advies dat grotendeels is overgenomen door de RvS bij de PAS uitspraak.[22] Als gevolg hiervan zijn vergunningen stopgezet en zijn er vele vergaderingen, rapporten en adviezen geschreven.
a. Kunt u aangeven hoeveel de stikstof depositie in de afgelopen twee jaar gedaald is in de stikstof gevoelige natuurgebieden?

De PvdD heeft de provincie al sinds 2009 gewezen op het feit dat de PAS in deze vorm juridisch niet houdbaar is en onvoldoende is om de natuur te beschermen. De provincie heeft de PAS al die tijd toch verdedigd.

b. Was achteraf gezien een kritischere houding richting het Rijk over de PAS op z’n plaats geweest?
c. Hoe staat GS tegen de nieuwe maatregelen waarvan nu al de doeltreffendheid ter discussie staat?
d. Had een ander beleid van de Provincie Noord-Holland sinds 2011 ervoor kunnen zorgen dat de richtlijnen van de VHR wel gehaald waren, waardoor er nu geen drastische maatregelen nodig zouden zijn geweest om de natuur te herstellen?


[1] https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2020Z07478&did=2020D15979

[2] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=LEGISSUM%3Al28076

[3] https://www.raadvanstate.nl/programma-aanpak/

[4] https://noordholland.partijvoordedieren.nl/vragen/spoedwet-stikstof-en-nog-te-legaliseren-projecten

[5] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2011/09/21/onderhandelingsakkoord-decentralisatie-natuurbeleid

[6] https://www.clo.nl/indicatoren/nl1604-svi-nederland

[7] https://www.volkskrant.nl/nieu... ‘Hoogleraar: Minder Natura 2000-gebieden? Laat Nederland eerst de doelen eindelijk eens halen’, Volkskrant, 26 sept. ‘19

[8] https://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/art6/provision_of_art6_nl.pdf

[9] https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-stikstofcrisis-bijna-vergeten-miljarden-lossen-het-conflict-niet-op~b97c66cb/

[10] ‘Presentatie ministerie LNV besluitvorming structurele aanpak stikstof’ (als bijlage bijgevoegd)

[11] https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-stikstofcrisis-bijna-vergeten-miljarden-lossen-het-conflict-niet-op~b97c66cb/

[12] https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/stikstof-moet-ruim-gehalveerd-saneren-van-boeren-rond-kwetsbare-natuur-niet-genoeg~bc8f3c84/

[13] https://www.wur.nl/nl/nieuws/Studie-naar-stikstofdepositie-en-natuur.htm

[14] https://www.bnr.nl/cookiewall?target=%2Fnieuws%2Fbinnenland%2F10400627%2Fluchtwassers-in-stallen-werken-niet-goed

[15] https://youtu.be/PdHRhtZKgIc

[16] https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onze-economie/de-nederlandse-economie/publicaties/stikstofdruk-blijft-ook-de-komende-10-jaar-hoog-voor-bedrijven%20.html

[17] https://www.clo.nl/indicatoren/nl009418-stroomschema-stikstof-en-fosfor

[18] https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=e4e80987-e97a-4e0d-b0e0-5a64c987efa6&title=Quick%20scan%20intensivering%20natuurmaatregelen.pdf

[19] https://www.ltonoord.nl/dossiers/ammoniak-en-stikstof/nieuws/2020/04/09/stikstofupdate-regio-west-10-april?overview=aHR0cHM6Ly93d3cubHRvbm9vcmQubmwv

[20] https://www.ecorys.com/nl/nederland/latest-news/veel-hoger-rendement-voor-biologische-veehouderij-dan-normale-boerenbedrijf

[21] https://www.landschapnoordholland.nl/nieuws/actieplan-stikstof-voor-noord-holland

[22] https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/nederlands-stikstofbeleid-onder-vuur-geef-boeren-geen-vergunning-als-de-natuur-al-lijdt-onder-stikstof~bb36325a/