Vragen over het jaarrond mogen dood­schieten van zwanen in de hele provincie


Indiendatum: 27 mei 2021

Inleiding

In de provincie Noord-Holland mogen ingevolge de ‘Verordening vrijstellingen soorten Noord-Holland’[1] gedurende het hele jaar, zeven dagen per week en in de hele provincie knobbelzwanen worden dood geschoten. Veel mensen weten dat niet en zijn geschokt als zij toevalligerwijs getuige zijn van een jager die in koelen bloede een zwaan in een weiland afschiet.[2] [3] [4]

Knobbelzwanen zijn zelden dood na één schot, dat mede komt door hun dikke verenpak waar hagel door afgeremd wordt. Honden halen het aangeschoten dier op waarna de jager in het gunstigste geval nog meer schoten lost om het dier uit zijn lijden te helpen. Dat is dan nog volgens de regels. Regelmatig verschijnen er filmpjes van grove overtredingen bij de zwanenjacht. Bijv. in een uitzending van EenVandaag [5] is te zien dat zwanen in het Groene Hart uit de lucht worden geschoten en als ze hierna nog leven met gebroken vleugels worden achtergelaten, of doodgebeten door honden.

Knobbelzwanen zijn beschermde dieren en mogen volgens de Wet natuurbescherming alleen worden afgeschoten als ze schade veroorzaken en alle andere middelen om schade te voorkomen zijn uitgeput. Doden is het laatste redmiddel.

Ingevolge de ‘Verordening vrijstellingen soorten Noord-Holland’[6] mogen knobbelzwanen jaarrond met ‘ondersteunend afschot’ worden verjaagd. Per verjaagactie mogen vijf jagers elk vier dieren doodschieten. Wanneer een groep zwanen terugkeert mogen opnieuw 20 zwanen worden geschoten. Ook is nestbehandeling jaarrond toegestaan.

De ontheffing is afgegeven voor de knobbelzwaan. De kleine zwaan en wilde zwaan zijn zwaar beschermde soorten die in het veld vaak verward worden met de knobbelzwaan.

In de jaren 2016 t/m 2019 zijn volgens jaarverslagen van de FBE Noord-Holland 4.609 knobbelzwanen afgeschoten[7]. Het percentage dat neergeschoten is daarmee gegroeid naar 30% van de voorjaarspopulatie.

In de provincies Friesland[8], Utrecht[9] [10]en Zuid-Holland[11] [12] heeft de rechter inmiddels verboden om knobbelzwanen te schieten. De rechters oordeelden dat uit het enkele gegeven dat zowel knobbelzwanen als schadegevoelige gewassen in de hele provincie voorkomen, niet de conclusie kan worden getrokken dat belangrijke schade zich in de hele provincie voordoet. Er moet per geval, bijvoorbeeld per bedrijf, worden aangetoond dat er sprake is van (dreigende) belangrijke schade én dat preventieve maatregelen niet mogelijk zijn. Daarnaast is er bij het schieten op de dieren bovendien het risico dat de sterk bedreigde en zwaar beschermde kleine zwaan ook wordt getroffen. Deze vogel houdt zich vaak op in de buurt van de knobbelzwaan.

In onze provincie geldt op dit moment een algemene vrijstelling voor knobbelzwanen; waarbij in de hele provincie, het hele jaar door, zeven dagen per week, geschoten mag worden.

De Verordening vrijstellingen is gebaseerd op de schadeperiode van 2009-2013, waarin werd aangegeven dat er jaarlijks slechts gemiddeld circa € 30.000 aan schade was in een korte periode.1

Verjaging van knobbelzwanen lijkt ineffectief, doordat ze een territoriale dieren zijn en niet bang zijn voor mensen. Toch noemt de “Faunaschade preventiekit Zwanen”[13] deze mogelijkheden inclusief afschot. Nest- en eierenbehandeling en herlocatie wordt echter niet als optie geboden. Hiermee lijkt de toolkit incompleet en weinig effectief.

De uitspraken van diverse rechtbanken en vervolgens het intrekkingen van ontheffingen en verbieden van de vrijstelling in diverse provincies, doet de vraag opkomen of de verordening vrijstelling in de provincie Noord-Holland wel proportioneel is.

Vragen

Gerechtelijke uitspraken

  1. Kent GS de uitspraken van de Rechtbanken in Friesland, Utrecht en Zuid-Holland over het afschieten van knobbelzwanen?
  2. Hoe geeft GS invulling aan de wettelijke vereisten die de rechters in hun uitspraken noemen? Te weten:
    - de eis dat per verjaagactie, bijvoorbeeld per bedrijf, steeds wordt aangetoond dat er sprake is van (dreigende) belangrijke schade én dat preventieve maatregelen niet mogelijk zijn;
    - evenals het risico dat er bij het schieten op knobbelzwanen de sterk bedreigde en zwaar beschermde kleine zwaan en wilde zwaan ook worden getroffen.
  3. Welke consequenties hebben deze uitspraken volgens GS voor de toestemming van GS om zwanen jaarrond in de hele provincie te doden?

    Preventieve middelen

  4. Tijdens de behandeling in https://noord-holland.stateninformatie.nl/vergadering/255165#ai_2796123 is aangegeven (Bijlage b) dat er aandacht is voor preventieve middelen.
    a) Hoeveel nesten- en eierenbehandelingen hebben er de afgelopen jaren plaats gevonden?
    b) Zijn er andere preventieve middelen ingezet? Zo ja, welke en hoe vaak?
  5. Vindt GS van de Preventietoolkit BIJ12 Module zwanen ook incompleet?
  6. Is GS bereid om in gesprek te gaan met BIJ12 om de module te actualiseren?

    Schadecijfers
  7. In het Faunabeheerplan Algemene soorten is te lezen dat het schadebedrag schommelt tussen € 15.000 en € 30.000,- per jaar over de hele provincie. Het doel is deze terug te brengen naar € 15.000,-. Waar is het bedrag van € 15.000,- schade per jaar voor de hele provincie op gebaseerd?
  8. Op dit moment is er geen structurele mogelijkheid tot schadevergoeding voor agrariërs. Zou een vergoeding gewasschade leiden tot minder afschot?

    Alternatieven

  9. Zou een vorm van landbouw die meer in balans is met de natuur helpen tegen de hoge aantallen dood geschoten zwanen?
  10. Wat vindt GS van de oplossingsrichting: meer investeren in preventie en vergoeding van eventuele schade?
  11. Hoeveel van het totale provinciale budget wordt besteed aan onderzoek naar innovatieve. niet-dodelijke maatregelen?
  12. Is GS bereid per direct het doden van knobbelzwanen uit de Verordening vrijstelling soorten te schrappen?
  13. De provinciale verordening vrijstelling soorten heeft ook nog een vrijstelling voor de wilde eend die inmiddels op de rode lijst staat als bedreigde soort. Wanneer vindt er een actualisatie plaats van deze verordening?


[1] https://fbenoordholland.nl/media/attachment/29.pdf

[2] Jagers schieten zwanen dood voor ogen geschokte voorbijgangers:

[3] https://www.weespernieuws.nl/extra/212022/bij-de-keverdijk-schoten-jagers-op-een-groep-zwanen-wat-zijn-de

[4] Provincie vind handelswijze jagers zwanenjacht zeer onwenselijk maar past regels niet aan – Medemblik Actueel.

[5] http://www.npo.nl/eenvandaag/24-02-2016/AT_2047473

[6] https://www.medemblikactueel.nl/2020/05/15/provincie-vind-handelswijze-jagers-zwanenjacht-zeer-onwenselijk-maar-past-regels-niet-aan

[7] Jaarverslagen https://fbenoordholland.nl/publicaties

[8] https://www.animalrights.nl/rechter-afschot-zwanen-friesland-verboden

[9] https://www.faunabescherming.nl/2020/12/01/voorlopig-mogen-in-utrecht-geen-knobbelzwanen-worden-geschoten

[10] https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBMNE:2020:5183

[11] https://www.ad.nl/gouda/rechter-verbiedt-afschieten-van-knobbelzwanen-in-zuid-holland~a67faa1c

[12] https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBDHA:2018:13809

[13] https://www.bij12.nl/onderwerpen/faunazaken/faunaschade-preventiekit-fpk/module-zwanen