Stort van omstreden granuliet in het Alkmaardermeer

het storten van het omstreden granuliet in het Alkmaardermeer NoordHolland - iBabs Publieksportaal (met bijlagen)


INLEIDING VRAGEN

In het Alkmaardermeer wordt 50.000 kubieke meter granuliet gestort, een afvalstof uit de steenindustrie. Granuliet bevat het bindmiddel polyacrylamide. Bij afbraak van dit middel kan onder andere de Zeer Zorgwekkende Stof (ZZS) acrylamide vrijkomen, een kankerverwekkende stof en al in lage hoeveelheden toxisch.

Volgens deskundigen zou granuliet daarom nooit in het oppervlaktewater gebruikt mogen worden, zie onder andere de uitzendingen van Zembla over granuliet in 2020 en daarna.i Het gerechtshof in Den Haag concludeerde dat door de bijmenging van de chemische stof polyacrylamide niet mag worden geclassificeerd als grond en daardoor niet als opvullingsmateriaal mag worden gestort in (diepe) wateren.ii iii Wat in het Alkmaardermeer dus wel gebeurt. Toepassing in diepe plassen wordt ook sterk afgeraden door het RIVM.iv De leverancier van het granuliet, Graniet Import Benelux, is na de uitspraak van het gerechtshof in cassatie gegaan en gaat door met storten.

Het recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer (RAUM) zegt het granuliet te gebruiken als kern van een dam die het recreatieschap aanlegt. Als deel van het project Oever- en natuurontwikkeling Saskerleidam. De projectmanager van het recreatieschap stelt dat het granuliet schoon is. “De hele partij is in opdracht van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier getoetst op de aanwezigheid van acrylamide. En dat is niet aangetroffen. Milieutechnisch gezien is dit schoon.” Het bestuur van het recreatieschap is niet expliciet geïnformeerd over het gebruik van granuliet. In de stukken wordt in algemene woorden gesproken over zand, aldus een woordvoerder van het bestuur.

Alles wijst erop om granuliet niet toe te passen in het Alkmaardermeer, voor de natuur en voor de mensen die er recreëren zoals zwemmen, kanoën en zeilen.v 

De bewering dat granuliet milieutechnisch gezien schoon is, omdat het geen acrylamide zou bevatten, is merkwaardig en niet correct. Want het gaat erom of het granuliet polyacrylamide bevat, het polymeer dat in een later stadium uiteen kan vallen in afbraakproducten als het kankerverwekkende acrylamide. En granuliet bevat per definitie het bindmiddel polyacrylamide.

De provincie is 100 procent aandeelhouder van Recreatie Noord-Holland, waar de recreatieschappen onder vallen.vi Gedeputeerde E. Rommel is lid van het algemeen bestuur van het recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer.vii

VRAGEN

Vraag 1: 
Welk bestuursorgaan is bij het Alkmaardermeer het bevoegde gezag waar het gaat om goedkeuring geven voor het storten van het granuliet?

Antwoord 1:
• De rijksoverheid is verantwoordelijk voor de wetgeving die van toepassing is: de
omgevingswet en het besluit activiteiten leefomgeving en de uitwerkingen daarvan in
ministeriële besluiten en algemene maatregelen van bestuur. Het Rijk bepaalt als
wetgevende partij of granuliet grond kan worden genoemd.
• De gemeente Castricum is verantwoordelijk voor de omgevingsvergunning.
• Hoogheemraadschap Hollands Kwartier (HHNK) is verantwoordelijk voor de watervergunning
(waterkwaliteit). In beide vergunningen staat dat HHNK het bevoegd gezag is voor toetsing
van toe te passen grond en bouwstoffen in het project. HHNK stelt hiervoor voorwaarden en
ziet erop toe dat deze worden uitgevoerd. Ook tijdens de uitvoering van de werkzaamheden
voert HHNK toezicht uit.
• Het RAUM is opdrachtgever van het project.
• De uitvoeringsorganisatie (RNH) voert sinds 2009 het projectmanagement. Ook de
communicatie met de opdrachtgever, omgeving en overige stakeholders valt onder de
verantwoordelijkheid van RNH.
• De aannemer is als opdrachtnemer verantwoordelijk voor een correcte en tijdige uitvoering
van de aannemingsovereenkomst en de realisatie en coördinatie van de projectactiviteiten.

Vraag 2: 
Voor het verondiepen van een plas gelden regels vanuit de Omgevingswet.viii Welke regels waren in dit geval van toepassing? Geldt er een vergunningplicht voor het storten van granuliet? En een MER-plicht? Hebben GS er zicht op of de regels goed zijn toegepast?

Antwoord 2:
Zoals bij vraag 1 is toegelicht, is er voor dit project een vergunningsplicht, waaraan het
recreatieschap voldoet. Er is géén MER plicht. Het recreatieschap heeft de voorwaarden uit de vergunningen gevolgd en het hoogheemraadschap laten beoordelen of granuliet kan worden gebruikt voor de opbouw van de nieuw te bouwen dam. Het hoogheemraadschap heeft daar toestemming voor verleend op basis van een maatwerkbesluit van 17 maart 2025 en daaropvolgend een wijzigingsbesluit van 26 maart 2025.GS laten zich informeren door de portefeuillehouder recreatie die in het Algemeen Bestuur van het recreatieschap zitting heeft.
De uitvoerder van het recreatieschap, RNH, heeft het bestuur van het recreatieschap
geïnformeerd dat bij het toepassen van granuliet het recreatieschap de nodige onderzoeken heeft laten doen, toestemmingen van het hoogheemraadschap heeft verkregen en zodoende een zorgvuldig proces heeft doorlopen om zo de veiligheid voor mens en omgeving zeker te stellen. Wij vertrouwen op deze informatie.

Vraag 3: 
Het bestuur van het recreatieschap lijkt er niet van op de hoogte te zijn geweest dat granuliet toegepast zou worden bij het project Oever- en Natuurontwikkeling Saskerleidam. Op haar website zegt het recreatieschap: “De grond die het recreatieschap gebruikt voor het aanleggen van de nieuwe natuur is grotendeels afkomstig uit het Uitgeestermeer. Een klein deel is afkomstig uit de Zaan tussen Knollendam en Wormer.”ix

Kunnen GS c.q. de gedeputeerde als lid van het algemeen bestuur bevestigen dat zij niet op de hoogte waren?

Antwoord 3:
Wij waren ervan op de hoogte dat bij Fase 2 alleen bagger uit het meer en uit de Zaan komen.
Wij waren niet op de hoogte van het toepassen van granuliet bij het aanleggen van de
Saskerleidam. De bestuursleden van het recreatieschap zijn door de uitvoerder van het
recreatieschap op 30 april 2025 geïnformeerd over de vragen vanuit media en de beantwoording daarvan over de toepassing van granuliet bij de fase2 van project Saskerleidam. Vanaf dat moment waren wij op de hoogte van de toepassing van granuliet in het project.

Vraag 4: 
In het ‘verwerkingsplan fase 2’ van 21 juni 2024 van Braam Natuurontwikkeling - dat een vergaderstuk is van het algemeen bestuur over het verondiepen van het meer - wordt over het gebruik van grond gesteld: “De grond ten behoeve van het project fase 2 is afkomstig uit verdieping in het Uitgeestermeer (± 100.000 m3 zand/veen uit project Vitaal Platteland), baggerwerk de Zaan (± 60.000 m3 en het restant van elders.”x Over die grond van elders staat verder: “De grond van elders betreft grond dat zowel civieltechnisch als milieutechnisch geschikt is voor toepassing op Saskerlei.”

Zijn GS van mening dat het algemeen bestuur beter geïnformeerd had moeten worden door de ontwikkelaar over deze ‘grond van elders’, omdat het blijkbaar gaat over granuliet waarover sinds 2020 discussie bestaat (zeker wanneer toegepast in plassen)?

Antwoord 4:
U citeert uit een concept van het verwerkingsplan uit juni 2024. Dit verwerkingsplan is niet door het bestuur geaccordeerd (in het besloten deel van de vergadering). Op 29 november 2024 is een ander verwerkingsplan vastgesteld, versie 14 van 15 november 2024. Deze is ook te raadplegen via de projectpagina van de website van het recreatieschap. Op pagina 16, paragraaf 4.10 Verondiepen van het meer binnen het projectgebied schrijft “De grond ten behoeve van het project fase 2 is afkomstig uit verdieping in het Uitgeestermeer (+ 98.400 m3 zand/veen uit project Vitaal Platteland en baggerwerk Zaan noord (+ 70.000 m3 waterbodem).” Door het bestuur van het recreatieschap is gekozen voor een ontwerp van het natuurontwikkelingsgebied
dat uitgaat van verwerking van uitsluitend gebiedseigen bagger uit het Alkmaarder- en
Uitgeestermeer en de Zaan. Bagger van elders zal niet ontvangen en verwerkt gaan worden.
Deze paragraaf slaat op de verondieping. Voordat er bagger kan worden verwerkt moet er eerst een dam aangelegd zijn die er voor zorgt dat te verwerken bagger niet uitspoelt en wegzakt in de nabij gelegen zandwinput in het meer. De aanleg van de dam is beschreven in paragraaf 4.5 Aanleggen van een dam als golfbreker, aanvoer zand. Het granuliet dat gebruikt wordt betreft de kern van de dam zoals afgebeeld op afbeelding 5 op pagina 12 van het vastgestelde verwerkingsplan. Ten tijde van vaststelling van het verwerkingsplan was nog niet precies bekend welk zand er gebruikt zou kunnen gaan worden omdat er door de aannemer ook rekening mee werd gehouden dat er geen goedkeuring aan het verwerkingsplan door het bestuur van het recreatieschap zou worden gegeven. De inkoop van grondstoffen kon pas geëffectueerd worden nadat het algemeen bestuur het verwerkingsplan had geaccordeerd.

Vraag 5:
Hoe verklaart u dat de projectmanager van het recreatieschap wel op de hoogte was van het gebruik van granuliet, zoals blijkt uit het krantenartikel, en het bestuur niet? Bent u van mening dat het bestuur wel door de projectmanager hiervan op de hoogte gesteld had moeten worden?

Antwoord 5:
Het is gebruikelijk dat projectmanagers van dergelijke projecten tot in detail ingevoerd zijn in alle aspecten van hun projecten. Het bestuur bepaalt de kaders waarbinnen de projectmanager van de uitvoeringsorganisatie de ruimte heeft om operationele beslissingen te nemen. Omdat granuliet op het moment van vaststellen van het verwerkingsplan – 29 november 2024 - niet aan de orde was heeft het bestuur daar ook geen kaders over kunnen meegeven.

Vraag 6: 
Wat is bekend over Braam Natuurontwikkeling? Het bedrijf heeft geen website.

Antwoord 6: 
Braam Natuurontwikkeling is een BV van Braam Recycling te Beverwijk. Zie
www.braamrecycling.nl.

Vraag 7: 
Was het betreffende granuliet gecertificeerd? Welke basis had het certificaat?

Achtergrond van deze vraag: Het is in strijd met de regelgeving om granuliet met een certificaat op basis van BRL 9321 als grond in een plas te storten, aldus de uitspraak (6.26) van het gerechtshof in Den Haag, en het storten was dus illegaal.xi xii Wat zou dit kunnen betekenen voor het project Saskerleidam naar de opvatting van GS?

Antwoord 7:
Ja, het betreffende granuliet is gecertificeerd. Het productcertificaat is afgegeven op basis van BRL 9321 d.d. 2014-11-04 inclusief wijzigingsblad d.d. 2019-05-27 conform het SGS INTRON Certificatie-reglement voor Certificatie en Attestering. Gebruik van granuliet in het project Fase 2 Oever- en natuurontwikkeling Saskerleidam is legaal. HHNK heeft hiervoor als bevoegd gezag een maatwerkbesluit d.d. 17 maart 2025 en een wijzigingsbesluit d.d. 26 maart 2025 genomen.
Uw Staten zijn door RAUM met de brief van 6 juni 2025 geïnformeerd over het gebruik van granuliet bij project Saskerlei. In deze brief geeft het recreatieschap aan op basis van de beschikbare informatie en onderzoeken geen aanleiding te zien om in te grijpen. Wij
vertrouwen erop dat door de betrokken partijen een zorgvuldig proces is doorlopen om de veiligheid voor mens en omgeving zeker te stellen.

Vraag 8: 
Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft – aldus het artikel in het Noordhollands Dagblad – vooroverleg gehad met de projectmanager van het recreatieschap en de aannemer Braam over het gebruik van granuliet. HHNK zou als voorwaarde hebben gesteld dat er geen acrylamide in het granuliet zou zitten.

Is dit aanleiding voor GS om hierover contact op te nemen met HHNK? Immers: acrylamide zit altijd in granuliet in de vorm van polyacrylamide en komt onder bepaalde omstandigheden vrij.

Is er sprake van onzorgvuldigheid bij het waterschap, volgens GS?

Antwoord 8:
Nee, wij zien geen aanleiding om met HHNK contact op te nemen over dit project. Het
waterschap en het recreatieschap handelen conform hun eigen bevoegdheden en
verantwoordelijkheden. Zie verder het antwoord op vraag 7.

Vraag 9: 
In het 'Verwerkingsplan fase 2' staat onder 8 op blz. 21 een risico-inventarisatie. Daarin wordt niets genoemd over een risico bij het verondiepen in het algemeen, noch over het toepassen van granuliet.

Zijn GS van mening dat dit een omissie is van de aannemer?

Antwoord 9:
Nee, dat vinden wij niet. De aannemer ziet het toepassen van granuliet niet als een risico.
Zie antwoord op vraag 4 m.b.t. versie van het verwerkingsplan. In het 29 november 2024
geaccordeerde verwerkingsplan is een risicoparagraaf op pagina 21 weergegeven. Deze is inhoudelijk hetzelfde als de pagina uit de versie van juni 2024 waar u naar verwijst. Daarin staat géén verwijzing naar toepassing van granuliet. Wel staat er een risico benoemt m.b.t. de stabiliteit van het projectgebied i.r.t. waterverplaatsing door beroepsvaartuigen waardoor de stabiliteit van het projectgebied in het geding komt. Mede in relatie tot dit projectrisico is door de aannemer voorgesteld gebruik te maken van granuliet als kern van de dam.

Vraag 10: 
Onder de risico-inventarisatietabel staat: "Verder zijn er nog risico's van niet technische aard zoals handhavingsverzoeken of juridische procedures van omwonenden of belangstellenden.

Onverwachte politieke discussies over milieunormen of andere op het project betrekking hebbende onderwerpen. Om die niet technische risico's te beheersen voert de projectorganisatie een Operationeel Omgevings Plan (OOP) uit."

Is dit OOP inderdaad opgesteld door Braam en gedeeld met het recreatieschap? Zo ja, kan dit gedeeld worden met de commissie?

Antwoord 10:
Ja, zie bijlage.

Vraag 11: 
Menen GS dat er geen enkel risico is voor de biodiversiteit? Temeer daar het hier gaat om een project dat de biodiversiteit juist moet stimuleren?

Antwoord 11:
Op basis van de informatie van het recreatieschap die is gebaseerd op de stand van de kennis op dit moment, is door onafhankelijke onderzoeksbureaus geschreven dat er geen risico’s zijn voor mens en milieu. HHNK staat de toepassing van granuliet toe omdat uit onderzoek is gebleken dat de hoeveelheid polyacrylamide zo laag is dat het niet meetbaar is. Dat het niet analytisch is aangetoond geeft het hoogheemraadschap voldoende zekerheid dat het toepassen van granuliet niet tot verontreiniging van het oppervlaktewater met acrylamide leidt. Ook is het granuliet vrij van PFAS. Op alle andere kwaliteitsaspecten is het schoon materiaal en voldoet het aan de hoogste kwaliteitsklasse. Het granuliet voor de Saskerleidam is daarmee van kwaliteit die
vrij toepasbaar is op het land en in oppervlaktewater.

Vraag 12: 
Kunnen GS uitleggen op welke manier zij het gebruik van granuliet in het Alkmaardermeer beschouwen in relatie tot de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water?

Antwoord 12:
Het granuliet wordt gebruikt als kern van een dam die de landtong Saskerlei moet beschermen tegen afslag door golven van het meer. Het granuliet wordt aan de buitenzijde – en in de te bouwen in- en uitstroomopeningen ook aan de binnenzijde – afgedekt met zware klei, zinkstukken van wilgentakken en stortsteen. Aan de binnenzijde wordt het granuliet afgedekt met bagger (veen, klei, zand) uit het meer en de Zaan noord. Dit gebiedseigen materiaal wordt gebruikt om te komen tot een overstroombare oeverzone waarin riet, waterplanten, vissen, amfibieën, zoogdieren, vogels en insecten leven. Eén van de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water is het oppervlakte aan natuurvriendelijke oevers te vergroten. Daar draagt dit project aan
bij.

Vraag 13: 
Menen GS dat er geen gevaar is voor recreanten op en aan het meer? Kunnen GS garanderen dat recreanten veilig in en op het water kunnen vertoeven zonder dat zij – al dan niet op termijn - acrylamide uit het granuliet binnen kunnen krijgen? Wordt er per direct gemonitord?

Antwoord 13:
Door deskundigen is geoordeeld dat er geen gevaar voor recreanten op en aan het meer is. De kans dat er acrylamide uit het granuliet op termijn in het oppervlaktewater kan worden gemeten is als verwaarloosbaar klein geacht. Uit de tot nu toe uitgevoerde onderzoeken naar dat potentiële effect op de langere termijn is niet aangetoond op plekken waar granuliet al meerdere jaren onder het wateroppervlak is verwerkt. Onderzoek door Arcadis in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat van 16 april 2021 “review-onderzoek granuliet over de maas” eindrapport concludeert dat op basis van chemische analyses blijkt dat op geen enkele onderzochte locatie acrylamide is aangetroffen boven de detectiegrens. Zodoende zijn effecten op soorten die worden genoemd in de soortenlijst behorende bij de natuurdoeltypen met zekerheid uit te sluiten. Daarmee zijn effecten op natuurdoeltypen zelf uit te sluiten.

Het hoogheemraadschap controleert op de afgegeven voorwaarden tijdens de uitvoering van de verwerking van het granuliet in het project. De resultaten van analyse van controlemonsters – door het hoogheemraadschap genomen op 8 april 2025 - wijzen uit dat er geen polyacrylamide en acrylamide in het granuliet gemeten is.

HHNK meet niet of er acrylamide in het water vrijkomt. Omdat het granuliet van te voren is bemonsterd en er niks is aangetroffen, is dat niet nodig.

Vraag 14: 
Zijn GS bereid het dagelijks bestuur van het recreatieschap opdracht te geven op zoek te gaan naar een vervanger voor granuliet dat onomstotelijk natuurlijk is en geen negatieve effecten heeft op de waterkwaliteit?

Antwoord 14:
Nee, daar zien wij geen aanleiding toe.

Vraag 15: 
Kunnen GS uitleggen op welke manier zij invulling willen geven aan het voorzorgsbeginsel in deze kwestie, mede gezien de conclusies en adviezen destijds van het RIVM over de ‘Afbraak van polyacrylamide en mogelijke vorming acrylamide in diepe plassen”, hoofdstuk 5.2.4?xiii

Antwoord 15:
De toegepaste werkwijzen door recreatieschap, haar aannemer en het bevoegd gezag is een werkwijze die naar ons oordeel goed het door de wetgever bedoelde voorzorgbeginsel weergeeft. Partijen zijn bewust van plus- en minpunten van grondstoffen die in dit natuur- en waterbouwkundig project toegepast gaan worden. Vergunninghouder is in overleg getreden met het bevoegd gezag die haar taken heeft kunnen uitvoeren alvorens is overgegaan tot het daadwerkelijk toepassen van het granuliet.

Vraag 16: 
Gaat GS, als 100% eigenaar van de uitvoeringsdienst Recreatie Noord-Holland en lid van het algemeen bestuur van het recreatieschap, alles in het werk zetten om de stort van granuliet per direct stop te laten zetten?

Antwoord 16:
Wij vertrouwen erop dat door de betrokken partijen een zorgvuldig proces is doorlopen om de veiligheid voor mens en omgeving zeker te stellen. Gelet op de verkregen inzichten over de kwaliteiten van het granuliet en de beschikbare onderzoeksgegevens zien we geen aanleiding om in te grijpen.

Vraag 17: 
Gaat GS eveneens alles in het werk zetten om het al gestorte granuliet te laten verwijderen?

Antwoord 17:
Nee, zie het antwoord op vraag 16.

Vraag 18: 
Welke andere mogelijkheden zien GS nog om de schade te beperken?

Antwoord 18:
Gezien bovenstaande antwoorden is dit volgens ons niet aan de orde.

Voetnoten:

i granuliet - Zembla - BNNVARA en Waarom verdwijnt vervuilde grond in onze natuurplassen? | Zembla

ii Gerechtshof Den Haag: granuliet met polyacrylamide is geen grond

iii https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:GHDHA:2024:810

iv Afbraak van polyacrylamide en mogelijke vorming acrylamide in diepe plassen. Een literatuurverkenning | RIVM

v Duizenden tonnen omstreden granuliet gestort in recreatiemeer: gevaar voor vrijkomen kankerverwekkend acrylamide | Noordhollands Dagblad

vi Over - Recreatie Noord-Holland

vii Bestuur - Beleid en bestuur - Alkmaarder- en Uitgeestermeer

viii Verondiepen van plassen | Informatiepunt Leefomgeving

ix Recreatieschap gaat nieuwe natuur realiseren aan Saskerleidam - Nieuws - Alkmaarder- en Uitgeestermeer

x Document RecreatieNH - 04e Bijlage 1 Verwerkingsplan fase 2 - Versie 10.0 - iBabs Publieksportaal

xi ECLI:NL:GHDHA:2024:810, Gerechtshof Den Haag, 200.321.231-01

xii Gerechtshof Den Haag: granuliet met polyacrylamide is geen grond

xiii Afbraak van polyacrylamide en mogelijke vorming acrylamide in diepe plassen. Een literatuurverkenning | RIVM